С.Амарсайхан: Няцахын бол Төр гэж байгаад тэнд зүтгэх хэрэггүй

ХЗДХ-ийн сайд С.Амарсайханы өмнө нь өгч байсан ярилцлагуудаас цувралаар хүргэж байгаа билээ. Энэ удаад 2022 онд https://www.inews.mn/-д өгч байсан ярилцлагаас хүргэж байна. 

-Цэцийн Их суудлын хуралдаанаас гаргасан тогтоолын хүрээнд сайд нарын дөрвөөс илүүгүй нь УИХ-ын гишүүн байх Үндсэн хуулийн заалтыг хүчингүй болгосноор Засгийн газрын бүтэц, бүрэлдэхүүний 50 хувийг шинээр "эмхэллээ". Сайд нараа томилж, чөлөөлж, огцруулах бүрэн эрхийг Үндсэн хуулиар олгосон ч зарим асуудлаар парламентынхаа өмнө хүчгүйдэж байгаагаа илэрхийлж байсан Ерөнхий сайд 50-аас дээш хувийг "давхар дээл"-тэй буюу парламентаас бүрдүүллээ. Шадар сайдын хувьд энэхүү үйл явцын талаар ямар байр суурьтай байгаа вэ?

-Энэ Засгийн газар анх байгуулагдсан өдрөөсөө "Ковид"-той, хөл хориотой, эдийн засгийн хүндрэлтэй, хил, гааль хаалттай зэрэг амаргүй цаг үетэй нүүр тулсан. Байж болох бүхий л боломж, бололцоогоо дайчилж, боломжийн сайн ажилласан. Цаг үе өөрөө өөрчлөгдөж байна. Гадаад нөхцөл байдал урд өмнө байгаагүйгээр өөрчлөгдлөө. Цар тахлын дараах хүндрэл нь эдийн засаг болсон. Түүнийгээ тордож, сайжруулах гээд явж байтал Орос, Украины дайнаас үүдсэн бүс нутгийн болон түүнийг дагасан олон улсын хямрал үүслээ. Өөрөөр хэлбэл, дэлхий нийтийн тоглоомын дүрэм өөрчлөгдөж байна. Хоёрдугаарт, манай дотоод орчинд сул талууд бий болж эхэллээ. Ачаа барааны нэвтрүүлэлтийн удаашралаас үүдсэн инфляцын хөөрөгдөл иргэдийн амьжиргааны түвшин буурахад нөлөөлсөн. Ийм цаг үед эрх барьж байгаа нам, иргэдийн итгэл найдвар болсон төр өөрөө хурдтай, уян хатан, зөв шийдвэрийг богино хугацаанд, хөрвөх чадвартайгаар гаргах зайлшгүй шаардлага бий болсон. 

Тиймээс Ерөнхий сайд, МАН-ын дарга, Ерөнхий нарийн бичгийн дарга, удирдлагуудын хүрээнд шийдвэрээ гаргаж, Засгийн газрын бүтэц, бүрэлдэхүүндээ өөрчлөлт оруулсан. Мэдээж Цэц нэгэн шийдвэрээ гаргасан учраас урт хугацаанд сунжруулаад байхгүйгээр эцэслэсэн юм. Нэгэнт "дан", "давхар дээл"-тэй байх эсэхийг шийдэх бүрэн эрх нь Ерөнхий сайдад хадгалагдаж байгаа учраас хурдтай шийдвэр гаргаж, цэгцэнд нь орууллаа. УИХ, Засгийн газрын түвшинд бодлого шийдвэрээ аваад явдаг, танхимынхаа шийдвэрийг яам, агентлаг гэсэн бүх салбартаа хэрэгжүүлдэг, тал бүрийн туршлагатай хүмүүсийг оруулж ирсэн. "Дан" нь ч байна, "Давхар" нь ч байна. Хот, Боомт, Спортын асуудал хариуцсан бие даасан гурван сайдын орон тоог бий болголоо. Эдгээр нь энэ цаг үедээ л нийцсэн шийдвэр. Дан ганц сайд нарыг томилж, өөрчилсөн асуудал биш гэсэн үг. "Дан", "давхар дээл"-тэй байх ч тухай биш. Монгол Улсын гадаад бодлого, дотоод орчин нөхцөл, нөөц бололцоогоо дайчилж, хүндрэлтэй цаг үеийн даван туулах бодлого. Эдийн засгийн тогтвортой байдлаас эхлээд улс орны бие даасан, тусгаар тогтнолтой холбогдуулж, Төрийн гол институц Засгийн газар нь өөрөө чадвартай, ажил хэрэгч байх хэрэгтэй.

-Улс төр талаас нь харвал Цэцийн тогтоол гэнэт гарчихаагүй. УИХ-ын нэр бүхий хоёр гишүүний гаргасан мэдээллээс үүдэж "давхар дээл"-ийн асуудал хөндөгдөж эхэлсэн. Ерөнхий сайдад бүх эрх мэдлийг олгосон ч Засгийн газраас дэвшүүлсэн бодлого, зорилтоо хэрэгжүүлэхэд дөрвөөс илүүгүй нь УИХ-ын гишүүн байна гэсэн Үндсэн хуулийн хориг үнэхээр саад болоод байсан хэрэг үү?

-Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай асуудал өнгөрсөн жилээс яригдаж эхэлсэн. Зарим гишүүн Цэцэд мэдээлэл гаргаснаар эхэлсэн. Нэгэнт Цэцийн тогтоол гарчихсан болохоор түүнийг нь УИХ шийдэхгүй, сунжруулах боломжгүй. Дан, давхар байх эсэхийг шийдэх нь Ерөнхий сайдын бүрэн эрхийн асуудал учраас "Шинэ сэргэлт бодлого"-оо хэрэгжүүлэхэд түшиц болох хүмүүсээ сонгож оруулж ирсэн. Өмнө нь ажиллаж байсан сайд нарыг дотор нь сэлгэн томиллоо. Энэ бол Засгийн газрын бодлогыг авч явахад маш чухал. Сайд нарт нэг талдаа УИХ-д асуудлаа танилцуулаад аваад явах улс төрийн туршлага нь байна. Засгийн газрын бодлого, шийдвэрийг авч явах нь мэргэжлийн байх боловч улс төрийн туршлага нь чухал. Улс төрийн туршлага гэдэг нь мэдрэмжтэй, хурдтай, хариуцсан ажилдаа эзэн болж явахын нэр. Эдгээрийг хийж, хэрэгжүүлэх бүрэлдэхүүн бий болсон гэж харсан. Зөв шийдвэр.

Өнөөдөр бидний дотоодын нөөц боломж хязгаарлагдмал түвшинд байна. Бид боомтоо хаячихсан байлаа. Төмөр зам, дэд бүтцээ хаячихсан, эрчим хүчээ орхигдуулчихсан, эдийн засгийн суурь салбарууддаа анхаардаггүй байсан юм байна. Болоод байна гээд бодсон юмнууд нь цагаа тулахад асуудал үүсдэг. Жишээ нь боомт. Хил хаах хэмжээний халдварт өвчин, олон улсын нөхцөл байдал өөрчлөгдөөгүй байхад болдог юм болно гэсээр эзэнгүй хаячихсан. Эцэстээ сул тал, дутагдал, хязгаарлах хүчин зүйлс болж байна. Үүнийг шийдвэрлэхийн тулд тодорхой зорилт дэвшүүлсэн нь "Шинэ сэргэлтийн бодлого".

-Салбарын бодлого зангидаж явсан хүнийг дэд сайдаар томилох замаар эрэмбэ бууруулах нь улс төрийн уламжлал, соёл талаасаа байж болох үзэгдэл үү. Монгол Төрийн босго өөрөө өндөр байх биш бил үү?

-Хувь хүний л асуудал. Эрэмбэ буурч байна, доод шатны ажил хийхгүй гэж үзэх нь тухайн хүний сонголт. Улс оронд хэрэгтэй гэж үзээд Засгийн газар томиллоо. Цаг үеийн нөхцөл байдлаас шалтгаалж Төрийн нарийн бичгийн дарга, дэд сайдаар очлоо гэхэд мэддэгийн хувьд, туршлага, нөөц боломжоо дайчилж болно. Эцсийн дүндээ юуны төлөө явж байсан юм. Хийж байснаа дуусгах л хэрэгтэй.