С.Амарсайхан: Засгийн газар танхимын зарчимтай. Ерөнхий сайдынхаа бодлогыг дэмжиж, дагаж, биелүүлэх ёстой

Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд С.Амарсайханы 2022 онд inews.mn сайтад өгсөн  https://www.inews.mn/a/30298 ярилцлагын хэсгээс танилцуулъя. Тэрбээр "Нүүрсний хэрэгт холбогдвол сайн дураараа ажлаа өгөхийг Ерөнхий сайд хатуу сануулсан" хэмээн ярилцлага өгч байсан юм.

-Нүүрсний хулгайтай бодитоор тэмцэх, түүнийг илрүүлэх Засгийн газрын шийдвэр албажсан өдрөөс хойш Танай танхимын "цаг агаар" ямар байгаа вэ? Жишээ нь, нүүрсний хэрэгт хамаарал бүхий сайд энэ Засгийн газарт таваар тогтохгүй бий гэсэн яриа байгаа шүү дээ?

-Ерөнхий сайдын зүгээс маш хатуу хэлж байгаа. Сайд нараас хэн нэгэн нь нүүрсний гэмт хэрэгт холбогдсоныг хуулийн байгууллагаас тогтоовол сайн дураараа ажлаа өгч шалгуулаарай гэдгийг. Засгийн газрын хуралдааны үеэр үүнийгээ ч маш тодорхой хэлсэн. Хоёрдугаарт, Засгийн газар танхимын зарчимтай. Ерөнхий сайдынхаа бодлогыг дэмжиж, дагаж, биелүүлэх ёстой. Үүнд ганцаарчилсан тоглолт гэдэг зүйл огт байхгүй. Нүүрсний хулгайн эсрэг тэмцлийг Засгийн газрын гишүүн битгий хэл олон нийт дэмжиж байгаа шүү дээ.

-Ерөнхий сайдын, Засгийн газрын тэмцлээс үүдэж Эрүүгийн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулж, авлига, албан тушаалын гэмт хэрэгт ногдуулах ялын бодлогыг чангаруулах асуудлыг парламентаар хэлэлцэж эхэллээ. Олон нийтийн зүгээс ч Эрүүгийн хуулийн 22.1 дэх заалтыг өөрчлөх шаардлагыг тавьж байгаа?

-Эрүүгийн хуульд албан тушаал, авлигын хэрэгт хамаатай бол хатуу хариуцлага тооцох заалт оруулж байгааг дэмжинэ. Тэгэх ч ёстой. Энэ өөрчлөлтийг хийхдээ бусад хууль тогтоомжтойгоо уялдуулах хэрэгтэй. Нэг хуулийг, зүйлийг шийдэж, асуудлыг чангаруулж байна гээд бусадтайгаа уялдахгүй байж болохгүй. Үүнийг дагасан ямар нэгэн хэмлэгдүүлэлт явж болохгүй. Хэмлэгдүүлэлт явуулах хуулийн цоорхой бий болгох учиргүй. Зарчмын хувьд хатуу дэмжиж байгаа ч агуулгын тухайд эргэж харах цөөнгүй асуудал байна. Гэмт хэрэгтэй тэмцэх, хуулийн хэрэгжилтийг хангуулах байгууллага нь Засгийн газар. Харин албан тушаалтанд боломж олгодог, хэрэг наймаалцдаг, хэн нэгнийг золиосолж болохгүй. Төрд ажилласныхаа төлөө хэлмэгдэх ёсгүй. Эрхээ хэрэгжүүлдэг, үүргээ биелүүлдэг, хариуцлагаа үүрдэг л байх ёстой.

-Хүнийг хэлмэгдүүлж болохгүй гэдэгтэй Тантай 100 хувь санал нэг байна. Гол нь ЖДҮ, Капитал болон Хөгжлийн банкны гээд олон хэрэг бий. Эзэн холбогдогч нь тодорхой байсаар байтал ял наймаалцах зарчмаар хөнгөн ял явдаг, багахан хэмжээний торгууль ногдуулдаг. Ийм байхад иргэд эгдүүцэх нь, жагсаж тэмцэх нь, шаардах нь зүйн хэрэг. Яах аргагүй цаг үеийн шаардлага нь өөрөө ийм өөрчлөлт рүү түлхэж байна?

-Ялын бодлогыг чангалах ёстой юу? гэвэл тийм. Таарсан ялыг нь өгч, үүрүүлэх ёстой. Харин наймаалцаж болохгүй. Чадалтай эрх мэдэлтэй нь наймаалцдаг, энгийн иргэн нь хохирох учиргүй. Хэрэг хийсэн бол хэн ч байсан хатуу хариуцлагаа үүр.

-Хүссэн ч эс хүссэн ч олон нийтийн анхаарал нүүрсний хулгай тойрсон асуудал руу чиглэж байна. Эрүүгийн хуулиар ялын бодлогыг хэрхэн чангалах Засгийн газраас өргөн барьсан төслийг УИХ-аар хэрхэн хэлэлцэхийг дор бүрнээ анхааралтай ажиглана. Үүнтэй зэрэгцээд Төв банкны ерөнхийлөгчийг хариуцлага хүлээж, огцрох ёстой гэдгийг Таны зүгээс мэдэгдчихлээ. Улс төр талаасаа мэдээж анхаарал хандуулах сэдэв. Гэхдээ энэ бүхний шалтгаан нь ипотекийн зээлийг наймаас зургаан хувь руу оруулах асуудлыг дэмжээгүйтэй холбоотой юу? Үндсэндээ энэ бол Таны "туг"-аа болгож ирсэн сэдвийн нэг?

-Ипотек тойрсон асуудал одоо үүсээд байгаа нөхцөл байдалтай уялдуулж гэнэт гаргаж тавьсан зүйл биш. УИХ-ын гишүүн болсноосоо хойш ярилаа. Дарханы төмөрлөг, Хөтөл, "Эрдэнэт медипас", ипотекийн зээлийг хөндлөө. Шударга өрсөлдөөн, хэрэглэгчийн төлөө газар Шадар сайдын эрхлэх асуудлын харьяанд явдаг. Ипотекийн зээлтэй 110 мянга гаруй өрхийн 4-5 мянга нь тав, 16-17 мянга нь зургаан хувийн хүүтэй зээлтэй. Тэгсэн мөртлөө 65 мянга нь найман хувийн хүүтэй. Яахаараа төрийн үйлчилгээ, хөтөлбөр иргэдэд тэгш бус хүрдэг юм. Шударга бус байж болохгүй. Эх үүсвэр нь өөрөө Монголбанкнаас гардаг. Өнгөрсөн хугацаанд 6.5 их наядын санхүүжилт хийсэн байдаг. Үүний таван их наядыг Монголбанк, 400 гаруй тэрбумыг арилжааны банкууд, үлдсэнийг нь Засгийн газраас гаргасан. Үндсэндээ Засгийн газар, Монголбанк нийлээд 6.5 их наядыг хөнгөлөлттэй нөхцөлөөр санхүүжүүлсэн. Энэ нь нэг хувиар гарсан. 2013 онд гэсэн үг. Найман хувь руу шилжүүлэхээс өмнө 12-13 байсан юм. Энгийн л ойлголт. Нэг хувьтай эх үүсвэрийг иргэдэд яагаад наймаар өгдөг юм.

Найман хувиар гаргачихаад буцаад ипотекийн эх үүсвэр, хүртээмжийг нэмэгдүүлэх, илүү олон айл өрхийг орон сууцжуулах чиглэлд орж байгаа бол өөр асуудал. Гэтэл тийм юм байхгүй. Яагаад гэхээр 2.9 хувь нь МИК-ээр дамжиж арилжааны банкуудад очдог. Түүнд нь Монголбанк зөвшөөрөл өгдөг. Өөрөөр хэлбэл, хууль бус, хулгай хийсэн орлогоор банкны хөрөнгийн дүрмийн санг өсгөж байгаа юм.